Айцец Фёдар Крыванос: „Дзякуючы іх подзвігу, сёння мы маем магчымасць з’яўляцца ўдзельнікамі адраджэння царкоўнага жыцця...“

Інтэрвію парталу ЦАРКВА

 

Святар Фёдар КрываносСвятар Фёдар Крыванос - галоўны даследчык у справе кананізацыяў святых новапакутнікаў у Беларусі.

Нарадзіўся ў 1962 г. у г.Мінску

Скончыў у 1985 г. гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага унівесітэта.

Пасля гэтага працаваў у Дзяржмузэі БССР.

З 1990 г. - рэферэнт па пытаннях гісторыі ў Мінскам епархіальным упраўленьні, выкладчык Мінскай Духоўнай Семінарыі.

З 1994г. - у сане святара, клірык Мінскага кафедральнага сабору.

У 2001 г. скончыў Мінскую Духоўную Семінарыю.

Сабраў архіўны і даследчы матэрыал да кананізацыі 23-х новапакутнікаў Мінскай епархіі. У 2002 годзе выдаў кнігу "Жития священномучеников Минской епархии (1-я половина ХХ века)".

Шмат у чым дзякуючы менавіта а.Фёдару, мы і маем свята беларускіх новапакутнікаў. Напярэдадні гэтага свята ён даў інтэрвію нашаму парталу, якое мы прадстаўляем Вашай увазе.

Партал «Царква»: Айцец Фёдар, значную частку свайго жыцця Вы прысвяцілі збору матэрыялаў, неабходных для кананізацыі новапакутнікаў зямлі Беларускай – 23-х новапакутнікаў Мінскай епархіі. Ці працягваеце Вы свае даследаванні, ці вядуцца такія даследаванні ў іншых епархіях?

Свят. Фёдар Крыванос: У цяперашні час праца па зборы матэрыялаў, неабходных для кананізацыі новапакутнікаў і вызнаўцаў, праводзіцца ў Мінскай, Віцебскай, Наваградскай і Гомельскай епархіях. Сёння намі падрыхтаваныя дакументы, якія могуць паслужыць падставай для праслаўлення Феадосія (Вашчынскага), япіскапа Магілёўскага, і Аляксандра (Раеўскага), які таксама займаў Магілёўскую кафедру напярэдадні вайны; яны былі расстраляныя ў 1937 г. Акрамя таго, гатовыя дакументы, якія тычацца жыцця цяпер шырока вядомага ігумена Нікана (Вараб’ёва), які ў 30-х гадах ХХ стагоддзя наведваў Мінск, служыў іерадыяканам, потым іераманахам у Св.-Мікалаеўскай царкве прадмесця Мінска пад назвай Козырава. Цяпер гэта ў рысе горада ў раёне праспекта Маякоўскага і чыгуначнай станцыі Мінск-Паўднёвы. Іераманах Нікан (Вараб’ёў) служыў у Козыраўскай царкве, дапамагаючы епіскапу Мінскаму Феафану (Семяняка). Айцец Нікан быў арыштаваны ў 1933 годзе і пяць год знаходзіўся ў зняволенні ў канцлагеры, потым выйшаў на волю і пасля вайны набыў шырокую вядомасць як духаўнік. Вядомыя яго лісты духоўным дзецям, якія некалькі разоў перавыдаваліся пад назвай “Нам пакінутае пакаянне”. Таксама святаром Уладзімірам Зварычам, настаяцелем прыхода ў Прылуках Мінскага раёна, самастойна падрыхтаваныя дакументы, неабходныя для кананізацыі а. Аляксандра Юдзеніча, які ўзначальваў прылуцкі прыход у 20-30-я гг. ХХ ст.

Па Віцебскай епархіі зборам матэрыялаў займаецца а. Уладзімір Гарыдавец. Прапрацаваная досыць вялікая колькасць следчых справаў, выбрана 12 кандыдатаў для кананізацыі. На дадзены момант скончвацца збор дакументаў, неабходных для іх праслаўлення. Праблема тут у тым, што, на жаль, толькі на 2-х чалавек з названых 12-ці знойдзеныя фотаздымкі, неабходныя для напісання іконаў.

У Гомельскай епархіі справа ідзе складаней: там пакуль няма адчувальных вынікаў, хаця праца вядзецца а. Вадзімам Качаном.

У Наваградскай епархіі даследаванне праводзіў іерадыякан Агапій (Голуб), насельнік Жыровіцкага Свята-Ўспенскага манастыра: ім вылучаныя пяць чалавек, святароў, якія служылі ў Наваградскай епархіі ў ХХ стагоддзі, і сабраны неабходны матэрыял.

П. «Ц.»: Ці займае шанаванне новапакутнікаў вартае месца ў царкоўнай свядомасці. Ці можна пра іх, падобна першахрысціянскім пакутнікам, сказаць, што на іх крыві будуецца наша Царква?

А.Ф.: Безумоўна, так сказаць можна, бо гэта адпавядае праўдзе жыцця. Тое ўзнаўленне царкоўнага жыцця, якое мы назіраем у апошнія пятнаццаць з невялікім год, і якое пачалося пасля святкавання Тысячагоддзя Хрышчэння Русі, і, слава Богу, працягваецца і цяпер, у духоўным сэнсе вынікае з той найвялікшай ахвяры, якую з’явілі сваім жыццём і пакутніцкай смерцю сонмы новапакутнікаў і вызнаўцаў Рускай Праваслаўнай Царквы, у тым ліку, і Беларускай Царквы, якія служылі ў межах нашай роднай зямлі. Безумоўна, дзякуючы іх подзвігу, сёння мы маем магчымасць з’яўляцца ўдзельнікамі адраджэння царкоўнага жыцця, нягледзячы на многія праблемы, на многія цяжкасці, якія сустракаюцца на гэтым шляху.

П. «Ц.»: Айцец Фёдар, цяпер усё больш з’яўляецца меркаванняў, выказванняў у царкоўным асяродку, што значная роля ўва ўзнаўленні Царквы належыць Сталіну, які, маўляў, прыхавана сімпатызаваў праваслаўю, і, дзякуючы яму, адбылося адраджэнне царквы ў ваенныя і пасляваенныя гады.

А.Ф.: З гэтым меркаваннем я катэгарычна не згодны. Сталін хоць і вучыўся ў Тыфліскай духоўнай семінарыі, але, як вядома, быў адным з правадыроў рэвалюцыі ў Расіі. Прыняўшы уладу ў новаўтворанай савецкай дзяржаве, ён удзельнічаў разам са сваімі памагатымі ў рэпрэсіях, ганеннях, у тым ліку і на Царкву. Тыя асобныя зігзагі, якія назіраліся ў яго стаўленні да Царквы і былі звязаныя з частковай легалізацыяй царкоўнага жыцця ў СССР, пачынаючы з 1943 года, тлумачыліся выключна палітычнымі матывамі. Я ўпэўнены, што ён не быў чалавекам веруючым.

П. «Ц.»: Калі мы вернемся да тэмы вайны, то бягучы год быў годам асабліва ўрачыстага святкавання 60-годдзя перамогі. У сувязі з гэтым, у грамадскай, а таксама часткова з царкоўнай свядомасці зацвердзілася нейкае “аднабаковае” ўяўленне аб вайне, звязанае менавіта з перамогай, тады як на самой справе вайна з’явілася сутыкненнем двух антыхрысціянскіх рэжымаў. І часта людзі апыналіся ў сітуацыі, калі не маглі вырашыць, на чыім баку праўда, і да якога боку далучыцца. Такім чынам, узнікла неадназначная з’ява калабарацыянізму. Ці згодны Вы з меркаваннямі, што ўзнаўленне Царквы стала магчымым ў выніку такой калабарацыянісцкай палітыкі?

А.Ф.: Царква адрадзілася не дзякуючы палітыцы калабарацыянізму. Царква, па сутнасці, да гэтай палітыкі не мела ніякага дачынення. Напярэдадні вайны, да лета 1939 года ў Беларусі быў зачынены апошні праваслаўны храм з афіцыйна дзеючых, які знаходзіўся ў Бабруйску. Потым два гады афіцыйна ў Беларусі нідзе богаслужэнне паводле чыну праваслаўнай Царквы не здзяйснялася. Было некалькі катакомбных цэркваў, пра іх улады так і не даведаліся: адна ў Гомелі, адна ў Магілёве. Усяго ў СССР было каля сотні з невялікім дзеючых храмаў. Разам з Месцазахавальнікам Патрыяршага прастолу мітр. Сергіем (Старагародскім) на волі заставалася ўсяго чатыры кіроўных архіярэі. Калі б не вайна, трэба меркаваць, што савецкая дзяржава канчаткова магло б расправіцца са святарамі і царкоўнымі служыцелямі, якія яшчэ працягвалі сваё служэнне ў Расеі. Пачалася вайна. Нямецкія акупацыйныя ўлады выключна з палітычных меркаванняў не перашкаджалі ўзнаўленню царкоўнага жыцця на занятай тэрыторыі. Пры гэтым яны жорстка кантралявалі працэс адраджэння Царквы ў гады акупацыі. Калі Сталін пабачыў, што храмы ўзнаўляюцца да захаду ад лініі фронту, ён таксама стаў праводзіць палітыку, больш лаяльную ў дачыненні да Царквы, кіруючыся, паўтараю, выключна палітычнымі меркаваннямі: бо Сталін не мог і не хацеў аказацца для веруючага народу горш за Гітлера. І вось, такім чынам, і да ўсходу ад лініі фронту сталі адкрывацца храмы. Калі Беларусь была вызвалена ад немцаў, Сталін, з той жа прычыны не падвяргаў храмы масаваму закрыццю ў першыя пасляваенныя гады. Такім чынам, можна сказаць, што планы бальшавікоў знішчыць Царкву былі разбураныя, і ў гэтым вялікая роля належыць вайне, якая стала пакараннем Божым за грэх богаадступніцтва, які дапусціў наш народ.

П. «Ц.»: Давайце цяпер звернемся да спробаў знішчыць Царкву не праз масавыя закрыцці і пераследы, а знутры, напрыклад, праз абнаўленцтва, якое, як вядома, менавіта з мэтай унутранага падрыву Царквы было інспіраванае органамі ОГПУ. Сталін, у нейкай ступені, выкарыстаў той момант, што ад яго шмат чаго залежала ў Царкве, напрыклад, некаторыя кадравыя пытанні, апека з боку пэўных органаў; і гэта не магло не паўплываць на ўнутранае жыццё Царквы. Як Вы ставіцеся да такой з’явы, у якой абвінавачваюць Маскоўскую Патрыярхію прадстаўнікі Зарубежнай Царквы, як “сергіянства”? Ці бачыце Вы рэальнае значэнне гэтай з’явы, і наколькі правамерна навогул такім чынам ацэньваць стасункі свяшчэннаначалля і дзяржаўнай улады?

А.Ф.: Я не суддзя Маскоўскай Патрыярхіі.

П. «Ц.»: Айцец Фёдар, што вы можаце сказаць пра тых многіх удзельнікаў адраджэння царкоўнага жыцця таго часу, якія вымушаныя былі эміграваць. У прыватнасці, нас цікавіць асоба архіяпіскапа Афанасія (Мартаса), які не толькі пакінуў Радзіму, але і перайшоў у іншую юрысдыкцыю.

А.Ф.: Пра архіяпіскапа Афанасія (Мартаса) я напісаў артыкул для «Православной энциклопедии», якая выдаецца ў Маскве. Гэта быў вельмі адукаваны, вельмі веруючы чалавек. Пад час Другой Сусветнай вайны ён жыў у Наваградку, адкрыў там пастырскія курсы, шмат зрабіў добрага для беларускага сваёй царкоўна-даследчай дзейнасцю: вядомая яго кніга, якая мела некалькі перавыданняў, “Беларусь у царкоўным, гістарычным і дзяржаўным жыцці”, але летам 1944 года ён вымушаны быў з’ехаць у Нямеччыну, бо, зразумела, што ў Савецкім Саюзе яго чакала турэмнае зняволенне: архіяпіскап меў непасрэднае дачыненне да адраджэння царкоўнага жыцця ў Беларусі ў тым маштабе, якія ніяк не мог задаволіць камуністаў. Ён з’ехаў не па сваёй волі, а ў выніку тых акалічнасцяў, якія склаліся. Потым ён пераехаў у Паўднёвую Амерыку, служыў у Буэнас-Айрэсе, дзе пры ягоным удзеле быў пабудаваны вельмі прыгожы кафедральны сабор. Там ён напісаў свае ўспаміны. Для мяне архіяпіскап Афанасій застанецца чалавекам сумлення. Ён вельмі перажываў, што ніколі не вернецца на Радзіму, часта ўзгадваў свае родныя мясціны, вёску Завітая на Наваградчыне. Гэты быў чалавек з вялікай літары. Гэта не прынцыпова, што ўладыка перайшоў у іншую юрысдыкцыю, усё-такі Царква ў нас адна – праваслаўная. А перайшоў ён, бо хацеў служыць Богу.

П. “Ц.”: У нас на сайце было змешчанае Вашае інтэрвію 1999 г., у якім ішла гаворка пра кананізацыю архіярэяў, у прыватнасці, мітрапаліта Панцеляімана (Ражноўскага). Ці ёсць поспехі ў гэтай справе?

А.Ф.: Мітрапаліт Панцеляіман (Ражноўскі) паходзіў з польскай шляхецкай сям’і. Ён вырашыў прысвяціць жыццё Богу, стаў манахам. Як архімандрыт, напрыклад, ён узначальваў перанясенне мошчаў прападобнай Еўфрасінні Полацкай у 1910 г. з Кіева-Пячэрскай Лаўры на радзіму ў Полацак. Потым, за адмову ўдзельнічаць у паланізацыі царквы ў Заходняй Беларусі ў 20-30-я гг. ён быў падвергнуты інтэрнаванню. Жыў у вельмі цяжкіх побытавых умовах у Мялецкім манастыры на Валыні, потым у Жыровіцкім Успенскім манастыры. У 1939 г. стаў здзяйсняць архіярэйскае служэнне ў Беларусі ў перыяд акупацыі. Пры адступленні немцаў уладыка супраць сваёй волі быў вывезены імі на Захад. Ён спрабаваў бегчы, каб застацца на Радзіме, схаваўшыся ў Жыровічах, у манастыры, калі цягнік праязджаў праз Слонім і рабіў там прыпынак. Уладыка быў ужо нямоглы, і яго без цяжкасці дагналі і вярнулі ў цягнік. Ён памёр у 1950-м годзе. Чалавекам ён, безумоўна, быў годным, і, на мой погляд, можа быць кананізаваны ў ліку вызнаўцаў за веру Хрыстову.

П. «Ц.»: Яшчэ адно пытанне тычыцца дня святкавання Сабора 23-х новапакутнікаў Мінскай епархіі. Паводле пастановы архіярэйскага сабору, святкаванне памяці новапакутнікаў прызначанае на 28 кастрычніка паводле новага стылю, Але ў царкоўнай практыцы склалася традыцыя адзначаць гэтае свята ў бліжэйшую да 28-га кастрычніка нядзелю. Якая, на Ваш погляд, больш адпаведная дата?

А.Ф.: Трэба святкаваць у бліжэйшую нядзелю да таго дня памяці, які ўсталяваны саборам. У гэтым годзе 28 кастрычніка выпадае на пятніцу, значыць, мы пераносім святкаванне на нядзелю, г.зн. 30 кастрычніка. Таму што ў нядзельны дзень у храме людзей вельмі шмат, і, натуральна, гэтая падзея набывае большы царкоўна-грамадскі рэзананс, чым калі б мы служылі ў пятніцу. Так сама і ў Расіі памяць новапакутнікаў Расійскіх пераносіцца на бліжэйшы да дня памяці нядзельны дзень.

П. «Ц.».: Айцец Фёдар, праз некалькі дзён, на свята Казанскай іконы Божай Маці, у Вас будзе 11 год са дня хіратоніі. Але і да таго, як стаць святаром, Вы актыўна ўдзельнічалі ў жыцці Царквы, працавалі ў епархіі рэферэнтам па пытаннях гісторыі. На Вашых вачах адбылося адраджэнне Царквы, Вы самі ў гэтым працэсе ўдзельнічалі. Якія чаканні ў Вас былі? Што прынеслі гэтыя гады – радасць ці расчараванні? Як Вы ацэньваеце гэты перыяд?

А.Ф.: Любы гістарычны працэс з'яўляецца супярэчлівым паводле сваёй сутнасці, у тым ліку, і працэс узнаўлення царкоўнага жыцця ў Беларусі. З аднога боку, безумоўна, радуе тое, што бачыш за гэтыя апошнія гады, калі будуецца мноства храмаў, адкрываецца мноства прыходаў: колькасць дзеючых прыходаў у Беларускім Экзархаце перавышае тую колькасць цэркваў, якая была ў межах Беларусі пасля Другой Сусветнай вайны: іх было 1044, цяпер каля 1200 з невялікім; радуешся ўзнаўленню духоўных школаў, таму, што многія людзі прыйшлі за гэтыя гады ў Царкву, паверылі ў Госпада. Але з іншага боку, ёсць і адмоўныя рысы, якія характарызуюць нашае жыццё, звязаныя з тым, што мы жывем у грамадстве, у якім па-ранейшаму, а можа яшчэ і ў большай ступені, нарастае бязбожжа. І вось гэтая розніца штогод узмацняецца, і па-ранейшаму захоўваецца пагроза новых ганенняў, новых пераследаванняў Царквы Хрыстовай, якая не ад гэтага свету.

Рубрыка: